Denhoff Stanisław, h. Dzik († 1653), dworzanin i rotmistrz królewski, starosta wieluński i radomski. Najstarszy syn woj. sieradzkiego Kaspra, studiował w Akademii Krakowskiej, po czym jakiś czas przebywał na dworze Władysława IV. W r. 1635 odstąpił mu ojciec starostwo wieluńskie. W dwa lata później odbył wraz z młodszym bratem Zygmuntem dłuższą podróż po Francji i Niemczech. Po powrocie do kraju oddał się całkowicie sprawom publicznym. Został posłem na sejm z ziemi wieluńskiej, którą to godność piastował przez szereg lat. Na mocy darowizny ojca w r. 1641 wszedł w posiadanie kilku dóbr w woj. kieleckim i sieradzkim, a około tegoż czasu został starostą radomskim.
Wrodzona bystrość umysłu, trzeźwy i sprawiedliwy sąd, wreszcie zdolności prawnicze sprawiły, że cieszył się D. wielkim zaufaniem nie tylko szlachty wielkopolskiej, ale również samego króla Władysława IV, który często zlecał mu przeprowadzenie trudnych spraw i wyznaczał do różnych komisji. W r. 1641 wszedł w skład komisji, która miała za zadanie likwidację zatargów pomiędzy ziemią wieluńską a Śląskiem. Tą kłopotliwą sprawą porał się w różnych komisjach aż do r. 1652. W r. 1642 był komisarzem do zapłaty zaległego żołdu wojsku ukrainnemu, a w r. 1646 widzimy go w komisji do traktatów o pokój wieczysty ze Szwedami. Mianowany w rok później wojewodą sieradzkim, nominacji nie przyjął. Jako delegat króla jeździł na dwór cesarski do Wiednia. Po klęsce korsuńskiej (1648) zasiadał w radzie wojennej przy regimentarzach, podpisał akt konfederacji warszawskiej. Popierał i podpisał elekcję Jana Kazimierza. W międzyczasie na czele chorągwi wystawionych własnym kosztem działał pod Konstantynowem i Piławcami. W następnym roku brał udział w bitwie pod Zborowem, a pod Beresteczko wystawił 12 chorągwi przeważnie na koszt własny. Zmarł nagle w sile wieku w r. 1653. Sejm r. 1661 w uznaniu jego zasług i wydatków poniesionych na wyprawy wojenne przyznał synom jego kwotę 17.000 złp. na niektórych dobrach ziemi wieluńskiej. Ożeniony był z księżniczką Anną Eufemią Radziwiłłówną (1628–63). Pozostawił 4 synów: Stanisława (umarł młodo), Aleksandra-Kaspra, Michała, miecznika łęczyckiego, i Zygmunta-Wiktora, podskarbiego nadworn. litewskiego. Powszechnie lubiany i ceniony, odznaczał się D. wielką zacnością i prawością charakteru. Nie szczędził grosza na cele publiczne. Jako gorliwy katolik wspomagał również zakony i klasztory. Wspólnie z małżonką zbudował i bogato przyozdobił kaplicę marmurową na cześć N. Marii Panny w Częstochowie, zamek zaś na Jasnej Górze zaopatrzył w działa i prochy.
Boniecki; Niesiecki; Uruski; Żychliński XV 37; Vol. Leg. IV 25, 31, 46, 79, 86, 96, 103, 131, 171 i 328; Denhoff S., Gratitudo institutionis, Kr. 1637; tenże, Via prosperitatis, Kr. 1637; Mens Poloniae, W. 1690; Kochowski, Clim., I 41; Rudawski, Hist. Pol., I 34 i 247; Grondzki, Hist. Bel.-Cos., 147; Pastorius, Pol. Hist. plenior., II 193 i 194; Przyłęcki, Pam. o Koniecpolskich, 186; Oświęcim, Diariusz, indeks. Arch. Gł. Metr. Kor. 189, k. 764; 190, k. 5 v.; 203, k. 213 v.; 201, k. 269; Sigill. 3, k. 59 i 78: lustracje 64, k. 256 v.; Skarb. Wojsk. nr 84, 1, 39, 40 i 42; Rach. Sejm. nr 48; Czart. rkp. 143, s. 3, 7, 10–11, 65 i 99; rkp. 2895, s. 61.
Eugeniusz Latacz